Waarom scheurt of blaast de pleister op een buitengeïsoleerde gevel?

Wat is een ETICS, en waarom draait alles om de details?

Een ETICS is isolatie die op de muur wordt verlijmd en/of mechanisch bevestigd (pluggen, soms rails) en afgewerkt met een gewapend grondpleister en een afwerkpleister. Er zit geen spouw achter die water afvoert. Elke open aansluiting laat water dus rechtstreeks achter de pleister lopen, en daar richt het de meeste schade aan.

Buildwise noemt het ETICS in Infofiche 105 een eentrapsdichtingssysteem: het gedrag hangt af van de details en van de coördinatie tussen de bouwberoepen.

Welke scheuren zijn normaal, en welke niet?

Fijne scheurtjes tot 0,2 mm zijn volgens TV 257 (§7.3.1, p. 108) aanvaardbaar. Bredere scheuren, en vooral scheuren met een herkenbaar patroon, verdienen aandacht. Het patroon zegt vaak meer over de oorzaak dan de breedte, omdat elke oorzaak haar eigen spoor nalaat.

TV 257 (Tabel 24, p. 116-117) onderscheidt grofweg:

• Een recht raster langs de platenvoegen: isolatie die niet maatvast is, open of slecht gevulde voegen, niveauverschillen, of platen met te weinig lijm aan de omtrek.
• Een schuine scheur vanuit een raam- of deurhoek: de plaat in die hoek is niet uit één stuk, of de extra wapening ontbreekt.
• Een net met grote mazen: mineraal pleister dat in de eerste uren te snel uitdroogde.
• Een rechte scheur met roestspoor: een corroderend profiel.

Waarom tekenen de platen of pluggen zich af?

Omdat de pleister boven een voeg of plug anders beweegt, natter wordt of trager droogt. Een licht golvend vlak hoort bij manueel pleisterwerk; bij de normale tolerantieklasse mag een fijne pleister tot 5 mm afwijken onder een lat van 2 m (TV 257, Tabel 22). Rimpels die bijna systematisch op de platenvoegen staan, zijn volgens Buildwise niet normaal, zeker wanneer ze ook op 3 m zonder scheerlicht zichtbaar zijn of de vlakheidstolerantie overschrijden.

Infofiche 106 beschrijft platen die na het pleisteren vervormden; Buildwise raadt isolatie aan die bij temperatuur- en vochtschommelingen hoogstens 0,5 % vervormt. Infofiche 107 toont hetzelfde bij houtvezelplaten die in de regen stonden. Een regelmatig puntraster wijst eerder op de pluggen: TV 257 (Tabel 24, p. 119) verklaart het uit de koudebrug van de bevestiging en de vochteigenschappen van de pleister.

Waarom blaast de pleister of komt ze los?

Meestal door water achter de pleister. Bij vorst kan het grondpleister zijn samenhang verliezen, of duwt vocht de afwerklaag los tijdens het drogen (TV 257 §9.1.2, p. 113). Blazen zijn dus vaker een gevolg dan een oorzaak. De echte vraag is waar het water binnenkomt.

TV 257 noemt open aansluitingen, gebrekkige kitvoegen, scheuren, opname door de pleister zelf en langdurig uitzonderlijk slecht weer; ook de hechting en de dampdoorlatendheid van het systeem spelen mee (§9.1.2).

Waar dringt water binnen aan de aansluitingen?

Aan de randen van het systeem: bovenaan bij dakrand en muurkap, onderaan bij sokkel of plat dak, en rond ramen en dorpels. Daar stopt de pleister en moeten een profiel, een voeg of een afdichtingsband de waterdichting overnemen. Daar gaat het in de praktijk het vaakst mis; de referentiedetails staan in TV 274.

• Muurkap. De druiplijst hoort minstens 30 mm voor het gevelvlak uit te steken en de pleister over minstens 50 mm af te schermen (TV 257, Tabel 24, p. 118).
• Plat dak. Pleister rechtstreeks tegen de dakopstand geeft blazen en infiltratie; Infofiche 108 vraagt een aanzet minstens 15 cm boven de afdichting. Meer daarover bij bouwknopen.
• Raam en dorpel. Bouwdetail 1496 vraagt een afdichtingsband, een soepele voeg of een geschikt profiel, en een dorpel met opstanden. De opening tussen opstand en raam, het 'trou du métier', hoort dicht.
• Sokkel. Het ETICS hoort 2 cm voor de plint uit te springen, met een werkende druiplijst (TV 257, Tabel 24, p. 115).

Zijn algen, vervuiling en stootschade een gebrek?

Niet vanzelf. Elke gevel vervuilt, en het onderhoud ligt bij de bouwheer (TV 257 §8.1, p. 111). Het wordt een aanwijzing wanneer de vervuiling een patroon volgt: strepen onder dorpels, een groene plint, banen onder een muurkap. Dan wijst het vuil de plek aan waar water blijft hangen.

TV 257 (§9.1.4, p. 113) noemt ook te korte dakoversteken. Bij stootschade telt of het systeem schokbestendig genoeg was voor die plek (§9.1.5; Tabel 24, p. 120).

Welk verschijnsel wijst op welke oorzaak?

Wie is verantwoordelijk?

Dat volgt uit de oorzaak. Infofiches 105 en 108 benadrukken de volgorde: de gevelwerker begint pas na de muurkap en de dakwerken. Bouwdetail 1496 legt de dichting tussen dorpelhiel en raam bij de schrijnwerker, die tussen ETICS en zijdelingse opstanden bij de gevelwerker. Infofiche 105 vraagt een goede definiëring van ieders werkzaamheden; het onderhoud van gevel en kitvoegen ligt volgens TV 257 (§8.1) bij de bouwheer. De taakverdeling in bouwdetail 1496 is een technische verdeling van Buildwise. Over aansprakelijkheid, die ook van het contract en van termijnen afhangt, raadpleegt u een advocaat.

Een herkenbaar verloop

Na de tweede winter verschijnen groene strepen en kleine blazen onder enkele ramen. Het voorstel: reinigen en schilderen. Foto's tonen dat strepen en blazen telkens aan de uiteinden van de dorpels zitten. Daar blijkt de aansluiting tussen dorpelopstand en raam open. Na een schilderbeurt was dat spoor weg geweest.

Wat kunt u zelf nagaan?

1. Fotografeer met datum, loodrecht op 3 m bij gewoon daglicht, zoals TV 257 het uitzicht beoordeelt, en daarnaast in scheerlicht, met een meetlat.
2. Teken het patroon op: volgen de scheuren een raster, een raamhoek, een profiel?
3. Noteer waar het nat of groen is en na welk weer.
4. Klop zacht met de knokkel: een holle klank kan op onthechting wijzen.
5. Verzamel de stukken: offerte, lastenboek, systeemfiche, werffoto's.
6. Laat niet reinigen of schilderen voor de oorzaak vaststaat; TV 257 (§8.2, p. 112) vraagt eerst de schadeoorzaak vast te stellen. Is een dringende noodherstelling nodig, zoals een losgekomen kitvoeg, fotografeer dan eerst: TV 257 (§8.1) vraagt defecte kitvoegen zo snel mogelijk te herstellen. Soepele voegen worden volgens STS 56.1 minstens om de drie jaar onderhouden, en jaarlijks als ze de waterdichtheid verzekeren (TV 257 §8.1).

Wanneer helpt een expertise?

Zodra scheuren groeien, blazen terugkomen of water binnen verschijnt, of wanneer u het met de gevelwerker oneens bent over de oorzaak. Een vaststelling vóór herstel of schilderwerk legt vast hoe de gevel er werkelijk uitzag, zodat de discussie over feiten gaat.

Of platen vervormd zijn of water achter de pleister zit, blijkt vaak pas uit een vlakheidsmeting of een kernboring. Meer over onze aanpak bij bouwgeschillen en als technisch raadsman.