Waarom wordt een zwembad groen terwijl de waterbehandeling automatisch is?

Hoe werkt een automatische chloor/pH-regeling?

Een automatische regeling meet pH en redox met twee sondes in een meetkamer na de filter en stuurt op basis daarvan doseerpompen of een zoutelektrolysecel aan tot de ingestelde waarden bereikt zijn. Ze is zo betrouwbaar als haar sondes: de automaat weet alleen wat die hem vertellen, en controleert niet of dat klopt.

De pH wordt bijgestuurd met zuur uit een vat. Het chloor komt uit een tweede vat of wordt ter plaatse gemaakt door een elektrolysecel, die opgelost zout omzet in natriumhypochloriet dat na zijn werk opnieuw zout wordt. EN 16713-3 (art. 4.5.1) laat een automatische regeling met registratie van vrij chloor, redox en pH toe, maar verwijst voor de periodieke controle naar de instructies van de fabrikant. De redoxwaarde is bovendien een onrechtstreekse meting die mee afhangt van pH, temperatuur en cyanuurzuur. Een display kan dus een aanvaardbare waarde tonen terwijl er nauwelijks vrij chloor in het water zit.

Waarom doseert een chloor/pH-regeling verkeerd?

Meestal omdat een sonde vervuild of niet meer gekalibreerd is, of omdat het product het water niet bereikt. De automaat regelt dan nauwkeurig naar een verkeerde meetwaarde, of de pomp draait zonder dat er iets in het water komt. Een automaat in storing of een haperende circulatie geeft hetzelfde resultaat: water dat niet meer behandeld wordt.

• Sondes die afwijken. Een sonde vervuilt en verloopt. Zonder periodieke reiniging en kalibratie met bufferoplossingen meet ze na verloop van tijd iets anders dan de werkelijkheid.
• Dosering die niet aankomt. Een verstopte of verkalkte injectienippel, chloor dat in de doseerleiding kristalliseert, een versleten slang in een peristaltische pomp of een terugslagklep die niet meer sluit.
• Een automaat in storing. Een weggeklikte foutmelding, een verkeerde parametrering of een besturing die niet meer met de sondes communiceert.
• Een oorzaak stroomopwaarts. Een te laag waterpeil of een circulatie die de omlooptijd uit EN 16713-2 niet haalt (het volledige volume in hoogstens 8 uur), waardoor elke meting onbetrouwbaar wordt.
• Water dat al ontspoord is. Een automaat houdt stabiel water op peil; sterk vervuild water herstelt hij niet. En ook fosfaten, te veel cyanuurzuur of een te lage alkaliniteit laten chloor slecht werken, hoe goed de regeling ook is.

Waarom produceert een zoutelektrolyse geen chloor meer?

Omdat de cel geen doorstroming ziet, verkeerd om gemonteerd is, te weinig zout in het water vindt, te koud water krijgt of verkalkt en versleten is. De productie zakt vaak geleidelijk, zodat niemand het merkt tot het water groen wordt. Een elektrolyse doet ook de pH stijgen, wat een goed werkende pH-regeling onmisbaar maakt.

De flowschakelaar blokkeert de cel zolang er geen doorstroming is. Ook een te kort ingestelde filtratietijd, een redoxdrempel die de productie afremt of een cel die in reinigingscyclus staat, verlagen de productie. Het zoutgehalte volgt de voorschriften van de celfabrikant; EN 16713-3 legt geen waarde vast en verwijst voor het zout zelf naar EN 16401. Onder ongeveer 15 °C werken de meeste cellen nauwelijks. En wie de pH laat oplopen, verliest werkzaam chloor: volgens voetnoot d bij Tabel 1 van EN 16713-3 is boven pH 7,5 minder dan de helft van het vrije chloor nog actief.

Welke symptomen wijzen op welke oorzaak?

Wat doet een slechte waterbehandeling met het zwembad?

Te weinig werkzaam chloor geeft troebel water en algen; te veel zuur of water dat uit balans is, tast metalen onderdelen, warmtewisselaars, voegen en de liner aan. Ook het omgekeerde schaadt: de Franse linernorm NF T54-802 noemt overdosering van chloorverbindingen als oorzaak van aantasting van PVC-liners (§11.2) en legt de redox op hoogstens 750 mV (§10.3.2). EN 16713-3 (art. 4.7) noemt zwembadwater zelf "altijd agressief". Wat als een waterprobleem begint, eindigt zo vaak als een discussie over materiaalschade.

Voor wie zwemt, komen daar oog- en huidirritatie bij. Zout tast bovendien metalen, natuursteen en sommige afwerkingen aan, wat bij de materiaalkeuze rond een bad met elektrolyse meetelt.

Een herkenbaar verloop

Een eigenaar merkt dat het water telkens opnieuw groen uitslaat, ook nadat er is bijgedoseerd. Achteraf blijkt dat de regeling al lang niet meer regelde: een sonde gaf een verkeerde waarde door en de chloorproductie lag stil. Het herhaalde bijdoseren was geen onderhoud maar het symptoom.

Wat kunt u als eigenaar zelf nagaan?

Meet zelf geregeld vrij chloor en pH, leg die waarden naast het display, en lees wat uw onderhoudscontract over sondes, pompen en elektrolysecel zegt. EN 16713-3 (art. 4.3) beveelt aan de parameters regelmatig met geschikte meetapparatuur te controleren.

1. Meet met een fotometer, niet alleen met teststrips. Wijkt uw pH-meting sterk af van het display, of vindt u nauwelijks vrij chloor terwijl de redoxwaarde in orde lijkt, dan klopt een sonde niet meer.
2. Lees uw contract. Staan sondes, doseerpompen en elektrolysecel in de onderhoudsformule, en moet de onderhouder na elk bezoek noteren wat hij vaststelde en deed?
3. Klik foutmeldingen niet weg. Fotografeer ze met datum. Ze vertellen later wat de installatie wist.
4. Wantrouw terugkerend bijdoseren. Wie elke maand met de hand moet corrigeren, heeft een regeling die haar werk niet doet.
5. Bewaar de handleiding. EN 16713-3 (art. 4.1) vraagt dat de eigenaar de nodige instructies en veiligheidsvoorschriften krijgt, EN 16582-1 (§6.1) dat die vermelden dat ze bewaard moeten worden; EN 16713-3 (art. 4.9.1) wijst erop dat ook een automatische installatie handmatige reiniging blijft vragen.

Wanneer helpt een expertise?

Zodra het water niet stabiel te krijgen is, of de onderhouder en u het oneens zijn over de oorzaak, en vóór er onderdelen worden vervangen of bijgeregeld. Een vroege vaststelling legt de toestand vast zoals ze was: metingen, instellingen, foutmeldingen en de staat van cel en sondes. Dan gaat de discussie over wat de installatie laat zien.

Een vervangen sonde of een gereinigde cel bewijst achteraf niets meer. Wie eerst laat vaststellen en dan pas herstelt, houdt de oorzaak en dus ook de verantwoordelijkheid bespreekbaar.