Geluidsoverlast in een appartement: waar komt het geluid vandaan?

Geluidshinder tussen appartementen lijkt een burenkwestie, maar heeft vaak een bouwtechnische oorzaak die te vinden en te meten is.

Welk soort geluid hoort u?

Het onderscheid bepaalt waar u zoekt. Contactgeluid ontstaat wanneer iets de constructie raakt: stappen, schuivende stoelen, een vallend speelgoedje. Luchtgeluid ontstaat in de lucht: stemmen, muziek, televisie. Daarnaast is er lawaai van technische installaties, zoals ventilatie, en buitenlawaai dat door de gevel komt.

Volgens TV 281 (§1.4, p. 7) brengt contactgeluid veel meer energie in de constructie dan luchtgeluid, en beide gaan niet alleen door de scheidende vloer of muur, maar ook flankerend via aansluitende muren. Bij boven elkaar gelegen appartementen ligt contactgeluid bovendien extra gevoelig (§1.3).

Wat vraagt de Belgische norm?

De norm NBN S 01-400-1 legt vast welke lucht- en contactgeluidsisolatie een woongebouw hoort te halen, en hoeveel lawaai installaties mogen maken. Ze werkt met drie klassen; klasse C is het minimum. De norm noemt haar criteria zelf regels van de goede praktijk (§1, p. 7). Een wet in strikte zin is ze dus niet.

• Welke uitgave. De uitgave 2022 geldt als regel van goede praktijk voor gebouwen waarvan de stedenbouwkundige vergunningsaanvraag na 1 januari 2023 is ingediend; daarvoor gold de uitgave 2008 (§1, p. 7). Studentenkamers en vakantiewoningen vallen erbuiten.
• Een grenswaarde. Voor contactgeluid naar een woning hoort het gestandaardiseerde contactgeluidniveau L'nT,w in klasse C ten hoogste 52 dB te zijn (§6.2, Tabel 2, p. 20); lager is beter. Bij een meting ter plaatse geldt een tolerantie van 2 dB, of 4 dB in ruimten kleiner dan 25 m³ behalve slaapkamers (§6.4, p. 21).
• Vloerafwerking. De eisen gelden ongeacht de gekozen vloerafwerking (§6.1, p. 20). De structuur moet het contactgeluid tegenhouden, niet het tapijt (WTCB-Contact 2012/3, p. 17).
• Verbouwing. Bij renovatie laat de norm afwijkingen toe, op voorwaarde dat de ontwerper ze vooraf schriftelijk meldt (§11, p. 27). De bouwheer hoort zo'n afwijking op zijn beurt aan kandidaat-kopers of -huurders te melden, vóór de koop of huur; koopt of huurt u in een omgebouwd gebouw, vraag dan of zo'n melding bestaat. Voor werken zonder bouw- of verbouwingsaanvraag geldt de norm volgens TV 281 (§1.2, p. 7) niet.
• Stilte bestaat niet. Ook in een gebouw dat voldoet, blijven sommige geluiden van de buren hoorbaar (inleiding, p. 6).

Hoe wordt geluidsisolatie gemeten?

Met een gestandaardiseerde meting ter plaatse, niet met het oor. Voor luchtgeluid zendt men geluid uit in de ene ruimte en meet men het verschil met de ruimte ernaast. Voor contactgeluid tikt een klopgeluidmachine op de vloer boven en meet men het niveau eronder. Een gekwalificeerd akoestisch deskundige voert de metingen uit of keurt ze goed.

De methodes staan in NBN EN ISO 16283-1 en -2 (§5.1 en §6.1, p. 19-20). Ventilatielawaai meet men met de installatie op haar ontwerpdebiet (§8.2, p. 23).

Waarom hoort u de bovenburen meer na een nieuwe vloer?

Omdat de vloer die het contactgeluid dempte, verdwenen is. Een tapijt of een soepele vloerbekleding vangt de klap van een stap op; een parket of tegelvloer die rechtstreeks op de dekvloer verlijmd is, doet dat nauwelijks. Zonder zwevende dekvloer eronder komt de trilling dan vrij in de constructie terecht.

Buildwise Infofiche 94 beschrijft dit geval na het vervangen van tapijt door verlijmd parket. Ook een zwevende dekvloer kan falen: Infofiche 93 en TV 281 (§3.6.3, p. 48) noemen ontbrekende randstroken, een harde voeg onder de plint en doorgeprikte of slecht overlappende matten. Al enkele zulke contactbruggen doen de contactgeluidsisolatie sterk dalen.

Welke geluiden wijzen op welke oorzaak?

Het soort geluid, het moment waarop de hinder begon en de plaats waar u het hoort, wijzen samen meestal in één richting. Onderstaand overzicht is een vertrekpunt om pistes te ordenen, geen diagnose: pas een meting en een onderzoek ter plaatse sluiten een oorzaak uit.

Een herkenbaar verloop

Na jaren rust hoort een eigenaar plots elke stap van boven. De bovenbuur heeft het tapijt vervangen door een verlijmde houten vloer. Er volgen verwijten over en weer, tot een meting uitwijst dat het contactgeluid ruim boven de waarde ligt die de norm voor nieuwbouw vraagt. De norm is op zo'n vloerwissel niet rechtstreeks van toepassing, maar de meting maakt het verschil met vroeger meetbaar. De discussie gaat dan niet langer over gevoeligheid, maar over de vloeropbouw.

Wie is verantwoordelijk?

Dat volgt uit de oorzaak, en die moet eerst vaststaan. Een geluidsbrug uit de bouwfase wijst naar ontwerp of uitvoering, een latere vloerwissel in een ouder gebouw naar de nieuwe vloerafwerking in combinatie met de bestaande vloeropbouw. In een recent gebouw waarop de norm van toepassing is, hoort de vloeropbouw zelf te volstaan, ongeacht de vloerafwerking. Wie juridisch aansprakelijk is, hangt ook af van contracten, het reglement van het gebouw en termijnen; daarvoor raadpleegt u een advocaat.

Wat kunt u zelf nagaan?

Veel, en zonder meetapparatuur. Leg vast wat u hoort, wanneer en sinds wanneer, voordat er iets aangepast wordt: een vaststelling achteraf toont niet meer hoe het was. Een goed logboek helpt later ook de deskundige om de meting op het juiste moment en in de juiste kamer te doen.

1. Houd een logboek bij: datum, uur, soort geluid (contact of lucht) en kamer.
2. Noteer de wijzigingen: nieuwe vloer, nieuwe ramen, ventilatie opnieuw ingesteld, met de datum.
3. Kijk naar de zwakke plekken: de onderkant van de voordeur, plintvoegen, de stand van de ventielen.
4. Verzamel de stukken: plannen, lastenboek, eventuele akoestische rapporten, het reglement van het gebouw, en de datum van de bouwaanvraag; die bepaalt welke uitgave van de norm van toepassing is.
5. Breek niets open en laat niets aanpassen voor de oorzaak vaststaat.
6. Spreek eerst met de buur of de syndicus. Een onafhankelijke meting kan in een bemiddeling een gedeeld vertrekpunt zijn.

Wanneer helpt een expertise?

Zodra de hinder aanhoudt en de partijen het niet eens zijn over de oorzaak, of wanneer een ingrijpend herstel op tafel ligt. Volgens Infofiche 93 is het herstel van een slecht uitgevoerde zwevende dekvloer zeer ingrijpend. Een meting volgens de norm, gecombineerd met een onderzoek naar de oorzaak, verschuift de discussie van gevoel naar feiten.

Meer over onze aanpak bij bouwgeschillen en als technisch raadsman.