Hoe verloopt een gerechtelijke expertise, en wat kunt u als partij doen?
Van aanstellingsvonnis tot eindverslag: de stappen, de termijnen, de kostenregeling en uw rol als eiser of verweerder
De rechter stelt een deskundige aan en omschrijft diens opdracht in een vonnis. Na een installatievergadering of een eerste plaatsbezoek verzamelt de deskundige stukken en doet hij vaststellingen, op tegenspraak van alle partijen. Daarna stuurt hij een voorlopig advies, waarop u binnen een termijn van in de regel minstens vijftien dagen opmerkingen maakt. Het eindverslag beantwoordt de tijdige opmerkingen. De rechter oordeelt en is niet verplicht het advies te volgen.
Wanneer beveelt de rechter een gerechtelijke expertise?
Wanneer een geschil een technische vraag bevat die de rechter niet zelf kan beantwoorden, of wanneer een geschil werkelijk en dadelijk dreigt te ontstaan. Hij stelt een deskundige aan en omschrijft diens opdracht in een vonnis. Zijn de partijen het eens over de persoon van de deskundige, dan kan de rechter daar alleen met redenen van afwijken.
Zo staat het in artikel 962 van het Gerechtelijk Wetboek (Ger.W.). Behoudens akkoord van de partijen adviseert de deskundige alleen over wat in het vonnis staat; het Handboek Deskundigenonderzoek (Wolters Kluwer, nr. 142) waarschuwt dan ook voor standaardformules.
Wat gebeurt er bij de start van het onderzoek?
De rechter kan een installatievergadering bepalen; de beschikking die daarop volgt, legt onder meer de verdere werkzaamheden, de kostenraming, het voorschot en de termijnen vast. Zonder installatievergadering deelt de deskundige binnen vijftien dagen plaats, dag en uur van de start mee. Uw geïnventariseerde stukkenbundel moet er tijdig zijn.
Artikel 972bis Ger.W. vraagt die bundel uiterlijk acht dagen vóór de installatievergadering, of anders bij de aanvang van de werkzaamheden. De eerste bezichtiging blijft volgens het Handboek (nr. 277) meestal oppervlakkig.
Hoe verloopt het onderzoek zelf?
Op tegenspraak: alle partijen worden opgeroepen, mogen de verrichtingen bijwonen en krijgen elkaars stukken. Van elke vergadering maakt de deskundige een verslag voor de rechter, de partijen en hun raadslieden. Betwistingen over het onderzoek, ook over uitbreiding of verlenging van de opdracht, beslecht de rechter die het onderzoek opvolgt.
Is de termijn voor het eindverslag op meer dan zes maanden bepaald, dan bezorgt de deskundige om de zes maanden een tussentijds verslag; alleen de rechter kan die termijn verlengen (art. 974). In één overzicht:
| Fase | Wat er gebeurt | Wat u als partij doet |
|---|---|---|
| Aanstelling | Vonnis met deskundige, opdracht, voorschot | Opdracht precies laten omschrijven |
| Start | Installatievergadering of eerste plaatsbezoek | Stukkenbundel tijdig bezorgen, aanwezig zijn |
| Onderzoek | Vaststellingen, proeven, vergaderverslagen | Verslagen nalezen, stukken tijdig aanvullen |
| Voorlopig advies | Ontwerp van eindverslag | Onderbouwde opmerkingen binnen de termijn |
| Eindverslag | Antwoord op opmerkingen, neerlegging ter griffie | Met uw advocaat de gevolgen bekijken |
| Kosten | Staat van kosten en ereloon, eindvonnis | Staat nalezen, zo nodig bezwaar binnen dertig dagen |
Wat doet u met het voorverslag?
Na zijn werkzaamheden stuurt de deskundige zijn bevindingen met een voorlopig advies naar de rechter, de partijen en hun raadslieden. U krijgt een termijn voor opmerkingen die, behoudens een andere beslissing of bijzondere omstandigheden, minstens vijftien dagen bedraagt. Met opmerkingen die te laat binnenkomen, houdt de deskundige geen rekening; de rechter kan ze ambtshalve uit de debatten weren (art. 976).
Zo bepaalt artikel 976 Ger.W. Het Handboek (nr. 299) ziet het voorlopig advies als ontwerp van eindverslag, dat precieze en gemotiveerde opmerkingen vraagt. Wie zwijgt, krijgt later moeilijk nog een bijkomend onderzoek (nr. 362).
Wat staat er in het eindverslag, en is de rechter eraan gebonden?
Het eindverslag vermeldt de aanwezigheid van de partijen, hun verklaringen en vorderingen en de stukken die zij overhandigden, en beantwoordt de tijdige opmerkingen. Het wordt ondertekend en ter griffie neergelegd. De rechter is niet verplicht het advies te volgen als het strijdig is met zijn overtuiging.
Zo staat het in de artikelen 978 en 962 Ger.W.; dat het eindverslag de opmerkingen van de partijen beantwoordt, volgt uit de motiveringsplicht (Handboek, nr. 350). Vindt de rechter onvoldoende opheldering, dan kan hij een aanvullend of nieuw onderzoek bevelen (art. 984).
Wie betaalt de kosten, voorlopig en uiteindelijk?
Voorlopig de partij of partijen die de rechter aanwijst om een voorschot te consigneren (doet die het niet, dan kan de meest gerede partij dat doen), ter griffie of bij een kredietinstelling die de partijen samen kiezen. Tijdens het onderzoek betaalt geen partij de deskundige rechtstreeks. Uiteindelijk beslist de rechter in het eindvonnis over de gerechtskosten, in beginsel ten laste van de partij die in het ongelijk wordt gesteld.
Dat regelen de artikelen 987 tot 991bis en 1017 Ger.W. Tegen de staat van kosten en ereloon kunnen de partijen binnen dertig dagen gemotiveerd bezwaar maken (art. 991). De kosten van uw eigen technisch raadsman zijn geen gerechtskosten (Cass. 22 september 2023, C.22.0287.F, zoals weergegeven in het Handboek, nr. 487). Volgens de rechtsleer kunnen ze wel, anders dan advocatenkosten die forfaitair via de rechtsplegingsvergoeding lopen, als schade op contractuele of buitencontractuele grondslag worden gevorderd; het Grondwettelijk Hof zag in dat onderscheid geen discriminatie (GwH 5 februari 2009, nr. 15/2009, zoals aangehaald in Recht in beweging 2025). Of dat in uw zaak kan, bespreekt u met uw advocaat.
Een herkenbaar verloop
Na de oplevering van een woning verschijnen vochtplekken; de aannemer betwist elke fout. Op de installatievergadering brengt de bouwheer zijn stukken pas mee, zonder inventaris, en blijkt dat de dakwerker geen partij is. Het onderzoek ligt stil tot hij betrokken is. Op het voorlopig advies reageert de bouwheer op de laatste dag met een brief vol ongenoegen, zonder metingen of stukken. Het eindverslag verandert nauwelijks. Wat de bouwheer later voor de rechter wil rechtzetten, hoorde in zijn opmerkingen thuis.
Wat kunt u zelf doen?
- Laat de opdracht precies omschrijven, via uw advocaat.
- Laat alle mogelijke betrokkenen vroeg betrekken, via uw advocaat en vóór het voorlopig advies: wie daarna gedwongen tussenkomt, kan zich op niet-tegenwerpbaarheid beroepen (art. 981).
- Bezorg uw stukken tijdig en geïnventariseerd, tegelijk aan de andere partijen (Handboek, nr. 289).
- Lees elk vergaderverslag en reageer schriftelijk als iets niet klopt.
- Twijfelt u aan de onpartijdigheid van de deskundige, meld het meteen aan uw advocaat: na de installatievergadering kan wraking in beginsel niet meer (art. 969).
- Behandel het voorverslag als beslissend moment: genummerde, onderbouwde opmerkingen binnen de termijn.
Voor juridisch advies over uw eigen zaak raadpleegt u een advocaat.
Wanneer helpt een technisch raadsman?
Wanneer de technische vragen de doorslag geven en u ze niet zelf kunt beoordelen. Een technisch raadsman staat aan uw kant: hij bereidt stukken en vragen voor, woont de verrichtingen bij en onderbouwt uw opmerkingen op het voorlopig advies. De gerechtsdeskundige blijft onafhankelijk en werkt voor de rechter. Het zijn twee verschillende rollen.
Artikel 976 Ger.W. noemt uitdrukkelijk de opmerkingen van de technische raadgevers van de partijen. Wie in een zaak raadsman van een partij was, kan daarin niet meer als deskundige worden aangesteld (Handboek, nr. 232); de deontologische code van de gerechtsdeskundigen (KB 25 april 2017, art. 11) eist dat iedere verwarring tussen beide rollen wordt vermeden. Buro Verlinden biedt in een gerechtelijke expertise de rol van technisch raadsman van een partij aan. Meer korte antwoorden vindt u bij de veelgestelde vragen.
De deskundige antwoordt op wat hem tijdig en onderbouwd wordt voorgelegd. Wat pas na het eindverslag op tafel komt, moet opboksen tegen een afgewerkt verslag.
ir. Ben Verlinden
Vragen over verloop van een gerechtelijke expertise
Mag mijn technisch raadsman bij de plaatsbezoeken zijn?
Ja. Partijen mogen zich tijdens het deskundigenonderzoek laten bijstaan door een advocaat of een technisch raadsman en mogen normaal alle verrichtingen van de deskundige bijwonen (Handboek Deskundigenonderzoek, nr. 290). De deskundige noteert bij de aanvang wie aanwezig is, ook de technische adviseurs (nr. 268). Artikel 976 van het Gerechtelijk Wetboek noemt uitdrukkelijk de opmerkingen van de technische raadgevers van de partijen op het voorlopig advies.
Wat gebeurt er als ik mijn stukken te laat bezorg?
Artikel 972bis van het Gerechtelijk Wetboek vraagt een geïnventariseerd dossier met alle relevante stukken, uiterlijk acht dagen vóór de installatievergadering of, zonder installatievergadering, bij de aanvang van de werkzaamheden. Wie niet meewerkt, riskeert dat de rechter daar de conclusies uit trekt die hij geraden acht. Het Handboek Deskundigenonderzoek (nr. 275) geeft als voorbeeld dat de kosten van een extra plaatsbezoek ten laste van de laattijdige partij kunnen vallen.
Kan er later nog een andere partij bij de expertise betrokken worden?
Ja, bijvoorbeeld een onderaannemer of leverancier, door vrijwillige of gedwongen tussenkomst. Maar wie gedwongen tussenkomt nadat de deskundige zijn voorlopig advies heeft verstuurd, kan zich erop beroepen dat het onderzoek hem niet tegenwerpbaar is (art. 981 Ger.W.). Het Handboek Deskundigenonderzoek (nr. 272) raadt aan het onderzoek op te schorten zodra bij het eerste plaatsbezoek blijkt dat andere betrokkenen nodig zijn. Of en hoe u iemand betrekt, bespreekt u met uw advocaat.
Gerelateerd
Bespreek uw dossier
Een eerste gesprek is vrijblijvend. Plan meteen een moment in, of stel uw vraag via het formulier.
Laatst bijgewerkt: