Gerechtelijke expertise in België: veelgestelde vragen

Wat is een gerechtelijke expertise?

Een gerechtelijke expertise is een onderzoek dat de rechter beveelt wanneer een geschil technische vragen oproept die hij zelf niet kan beantwoorden: de oorzaak van een schade, de kwaliteit van een uitvoering, de kost van herstel. De rechter stelt een deskundige aan uit het nationaal register, omschrijft de opdracht in een vonnis en gebruikt het verslag om te oordelen. Het onderzoek verloopt tegensprekelijk: beide partijen worden gehoord en krijgen alle stukken.

Hoe wordt een gerechtsdeskundige aangesteld?

Door de rechtbank, in een vonnis dat de opdracht, de termijn en de provisie vastlegt. Partijen kunnen een naam voorstellen; de rechter kiest. De deskundige heeft acht dagen om de opdracht te weigeren en meldt in diezelfde termijn alles wat twijfel over zijn onafhankelijkheid zou kunnen wekken. Hij aanvaardt via e-Deposit, met kopie aan alle raadslieden.

Wat is het nationaal register voor gerechtsdeskundigen?

De wet van 10 april 2014 regelt wie als gerechtsdeskundige mag optreden en richt daarvoor het nationaal register bij de FOD Justitie in. Wie erin wil, moet onder meer een juridische opleiding voor gerechtsdeskundigen volgen. ir. Ben Verlinden is ingeschreven onder nummer EXP-135222040 voor bouw, industrie, energie en scheepvaart.

Hoe verloopt de installatievergadering?

De eerste vergadering, bij voorkeur op de plaats van het object. De deskundige leest de opdracht voor, licht tegenspraak en onafhankelijkheid toe, overloopt de stukkenbundels, hoort de partijen te beginnen met de meest gerede, doet de eerste vaststellingen, snijdt de verzoening aan en legt het onderzoeksprotocol en de stukkenlijst vast. Het verslag ervan volgt binnen enkele dagen, met een opmerkingentermijn van vijftien dagen.

Wat is het verschil tussen een voorverslag en een eindverslag?

Het voorverslag, ook voorlopig advies genoemd, bevat de vaststellingen en het voorlopige antwoord op de vragen van de rechtbank. Partijen krijgen minstens vijftien dagen, in de praktijk vaak vier weken, om opmerkingen te maken. Het eindverslag beantwoordt elke tijdige opmerking, wordt ondertekend en via e-Deposit neergelegd. Pas dan is de expertise afgerond.

Mag ik opmerkingen maken op het voorverslag?

Ja, en het is het belangrijkste moment van de expertise voor u. Opmerkingen gaan via uw advocaat, genummerd, binnen de termijn, en met onderbouwing: eigen metingen, stukken, normverwijzingen. De deskundige moet ze in zijn eindverslag beantwoorden. Opmerkingen die te laat komen of alleen een mening bevatten, wegen nauwelijks; een technisch raadsman maakt hier het verschil.

Wat kost een gerechtelijke expertise en wie betaalt?

De deskundige werkt aan een uurtarief, met een opslag voor algemene kosten, een opslag op kosten van derden en een kilometervergoeding, meegedeeld op één blad bij de aanvaarding. Het vonnis bepaalt wie het voorschot consigneert. Na het eindverslag legt de deskundige zijn staat neer; partijen kunnen die binnen dertig dagen betwisten. In het eindvonnis verdeelt de rechter de kosten, gewoonlijk naar aansprakelijkheid.

Wat is een provisie of consignatie?

De provisie is het voorschot op de kosten en het ereloon van de deskundige. Consignatie betekent dat een partij dat bedrag stort ter griffie of bij een gezamenlijk gekozen bank, binnen de termijn van het vonnis. Tijdens het onderzoek betaalt geen enkele partij de deskundige rechtstreeks. Zolang het voorschot niet geconsigneerd is, mag de deskundige zijn werkzaamheden uitstellen. De deskundige kan een bijkomende provisie vragen via de rechter.

Hoe lang duurt een expertise?

Het vonnis legt de termijn vast, doorgaans zes maanden vanaf de kennisname van de consignatie. In bouwzaken loopt het in onze ervaring als technisch raadsman vaak een jaar of langer: late stukken, verzette plaatsbezoeken, uitbreidingen van het onderzoek. De deskundige kan de termijn niet zelf verlengen; hij vraagt dat vóór het verstrijken aan de rechter en legt zo nodig een tussentijds verslag neer.

Wat als ik niet akkoord ga met het eindverslag?

De rechter is niet verplicht het advies van de deskundige te volgen als het strijdig is met zijn overtuiging; hij motiveert dan waarom. U kunt via uw advocaat in conclusies aantonen waar het verslag tekortschiet, bij voorkeur met een technische nota van uw eigen raadsman. In uitzonderlijke gevallen kan de rechter een bijkomend onderzoek of een nieuwe deskundige bevelen, zoals een hof van beroep doet wanneer een eerste expertise niet volstaat.

Wat is een minnelijke expertise?

Een onderzoek door een expert die de partijen samen kiezen, buiten de rechtbank, om een geschil op te lossen zonder procedure. De expert onderzoekt, stelt vast en adviseert; de partijen beslissen zelf wat ze met het advies doen, tenzij ze vooraf schriftelijk afspraken dat het verslag bindend is, en leggen een regeling schriftelijk vast. Vaak sneller dan een gerechtelijke expertise, op voorwaarde dat beide partijen meewerken en het vlot eens raken over expert en opdracht. Wanneer ze zinvol is en wat het verslag waard is: zie minnelijke expertise.

Wat is een tegensprekelijke expertise?

Elk onderzoek waarbij alle betrokken partijen aanwezig zijn of uitgenodigd werden, hun expert kunnen meebrengen en hun opmerkingen kunnen laten noteren. Een gerechtelijke expertise is per definitie tegensprekelijk; een minnelijke expertise of een schadevaststelling met de verzekeraar kan het zijn. Wat tegensprekelijk is vastgesteld, weegt in een latere procedure veel zwaarder dan een eenzijdig verslag.

Eenzijdige, minnelijke, tegensprekelijke en gerechtelijke expertise: wat is het verschil?

Vier situaties, van licht naar zwaar. Strikt genomen is "tegensprekelijk" een eigenschap en geen aparte vorm: elk onderzoek waarbij alle partijen aanwezig zijn, is tegensprekelijk. In de praktijk wordt de term gebruikt voor een gezamenlijke vaststelling buiten de rechtbank waarbij elke partij haar eigen expert meebrengt; zo staat ze hier.

Een eenzijdig verslag is vaak de eerste stap: het legt de feiten vast vóór een ingebrekestelling en bepaalt de inzet van wat volgt. Een tegensprekelijke expertise is het werkpaard van de praktijk: goedkoper dan een procedure en met vaststellingen die standhouden. De gerechtelijke expertise volgt wanneer de partijen er samen niet uitkomen.

Wat is het verschil tussen gerechtsdeskundige, technisch raadsman en bemiddelaar?

Drie rollen, drie opdrachtgevers. Een gerechtsdeskundige stelt de rechtbank aan. Zijn de partijen het eens over de persoon, dan kan de rechter die aanwijzen en wijkt hij daar alleen met redenen van af (art. 962 Ger.W.); ook dan werkt de deskundige onafhankelijk voor de rechter. Als partij kunt u wel een technisch raadsman of, samen met de andere partij, een bemiddelaar aanstellen. Buro Verlinden biedt die twee rollen aan, en kan op gezamenlijk voorstel van de partijen ook als minnelijk aangestelde expert optreden, niet als gerechtsdeskundige, en nooit in een zaak waarin het al voor één partij werkte. Daarnaast is ir. Ben Verlinden ingeschreven in het nationaal register voor gerechtsdeskundigen (EXP-135222040); die opdrachten komen uitsluitend van de rechtbank. Wie in een zaak raadsman van een partij was, kan in diezelfde zaak geen gerechtsdeskundige meer zijn.