Minnelijke expertise: wanneer is ze zinvol en wat is het verslag waard?

Wat is een minnelijke expertise?

Twee of meer partijen met tegengestelde belangen stellen samen één expert aan, zonder rechter, om een procedure voor te bereiden, te voorkomen of te beëindigen. Alle partijen zijn erbij en kunnen reageren: dat maakt ze tegensprekelijk. Ze steunt op een overeenkomst, niet op een vonnis; de partijen bepalen zelf opdracht en verloop.

Zo omschrijft het Handboek Deskundigenonderzoek (Wolters Kluwer) haar, de bron voor wat volgt. De vergelijking met de eenzijdige, tegensprekelijke en gerechtelijke expertise staat bij de veelgestelde vragen.

Wanneer is een minnelijke expertise zinvol?

Wanneer het geschil vooral over technische feiten gaat, beide partijen een oplossing zonder rechter willen en ze het eens raken over een expert en een opdracht. Dan legt één onderzoek de feiten vast voor iedereen, en kan er na de vaststellingen hersteld worden zonder het einde van een procedure af te wachten.

Snelheid is geen automatisme. Het akkoord over expert en opdracht kan lang duren, en het Handboek merkt op dat de gerechtelijke weg daarom soms niet trager is.

Wanneer kiest u beter een andere weg?

Wanneer één partij niet wil, wanneer elke afspraak al op voorhand betwist wordt, of wanneer een termijn dreigt te verstrijken terwijl u nog onderhandelt over de opdracht. Een minnelijke expertise steunt volledig op medewerking; ontbreekt die, dan verliest u tijd en blijft het geschil liggen.

Ligt de zaak al bij de rechter, dan is een minnelijke expertise volgens het Handboek meestal zinloos. Een akkoord blijft wel mogelijk: de rechter kan een deskundige aanwijzen over wie de partijen het eens zijn (Gerechtelijk Wetboek, art. 962), en ook een gerechtelijk aangestelde deskundige poogt de partijen te verzoenen (art. 977). Of en wanneer een procedure nodig is, beoordeelt uw advocaat.

Wat is het verslag van een minnelijke expertise waard?

De feitelijke vaststellingen zijn de partijen tegenwerpbaar en worden, als de tegenspraak geëerbiedigd werd, in principe niet meer betwist. De conclusies binden de partijen en de rechter niet; ze blijven wel een bewijsmiddel waarmee de rechter rekening kan houden. Bindend worden ze alleen als de partijen dat vooraf uitdrukkelijk en schriftelijk afspraken (Handboek, nrs. 31 en 35).

Volgens het Handboek is de bewijswaarde in wezen dezelfde als die van een gerechtelijke expertise, al volgen niet alle auteurs en rechters die lezing. Wie zekerheid wil, legt die gelijkwaardigheid uitdrukkelijk vast in de overeenkomst. Een bindende clausule sluit een nieuw onderzoek met hetzelfde voorwerp uit, en het Handboek noemt zulke clausules zeer gevaarlijk voor wie de draagwijdte niet overziet (nrs. 32, 36 en 41). Teken er dus geen zonder advies van uw advocaat.

Wat hoort er in de aanstellingsovereenkomst?

Vier elementen: wie de expert is, wat zijn opdracht is, hoe het onderzoek verloopt en of de besluiten bindend zijn. Een schriftelijke overeenkomst is strikt genomen niet verplicht, maar wel zeer wenselijk, en het Handboek raadt sterk af om te starten voordat alle partijen ondertekend hebben. Concreet:

1. De expert. Wie, in welke hoedanigheid hij optreedt en wat zijn verslag daardoor betekent, en zijn melding van wat aan zijn onafhankelijkheid kan doen twijfelen.
2. Wie aan tafel zit. Alle partijen die bij de oorzaak betrokken kunnen zijn: aannemer, onderaannemer, architect, leverancier. Wie er niet bij is, heeft niet aan de vaststellingen kunnen deelnemen.
3. De vraagstelling. Precieze vragen over oorzaak, omvang en herstel. Een algemene formule is gebruikelijk, maar laat open welke vragen echt beantwoord worden.
4. Het verloop. Plaatsbezoek, voorverslag, termijnen voor opmerkingen en eindverslag; de regels van het Gerechtelijk Wetboek kunnen contractueel worden overgenomen.
5. De kosten, als rekenwijze. Hoe de expert rekent, wie welk deel voorschiet en hoe de kosten uiteindelijk verdeeld worden; er is geen rechter die de staat nakijkt.
6. Het gevolg van het verslag. Bindend of niet, uitdrukkelijk vermeld.

Een herkenbaar verloop

Een eigenaar en een installateur zijn het oneens over een installatie die niet presteert zoals beloofd. Per e-mail spreken ze een gezamenlijke expert af, met als opdracht 'nagaan wat er misloopt'. Over kosten of het gevolg van het verslag zegt niemand iets. De expert stelt een combinatie van oorzaken vast. De installateur noemt het verslag een advies dat hem niet bindt; over wie de expert betaalt, ontstaat een nieuwe discussie. De vaststellingen staan vast; de conclusies binden niemand, maar blijven een bewijsmiddel voor de rechter.

Wat loopt er mis zonder goede voorbereiding?

Meestal niet het onderzoek zelf, maar wat eraan voorafgaat: een opdracht die de echte vraag niet stelt, een betrokken partij die niet mee aan tafel zit, stukken die pas na het voorverslag opduiken, en geen afspraak over het gevolg van het verslag. Wat bij de vaststellingen gemist wordt, is achteraf moeilijk recht te zetten.

Wie zonder eigen beeld van de feiten begint, weet ook niet welke vraag hij moet laten stellen. Een korte eenzijdige vaststelling vooraf heeft maar de waarde van een vermoeden, maar ze bepaalt wat u in de opdracht vraagt. De gezamenlijke expert is onafhankelijk en verdedigt niemand. Zonder eigen technisch raadsman ziet een partij vaak niet welke meting ontbreekt, of reageert ze te algemeen op het voorverslag.

Hoe kunnen wij helpen?

Neem contact op vóór u een expert of een opdracht aanvaardt. Wat in de opdracht staat, wordt onderzocht; wat er niet in staat, niet.

Als technisch raadsman van uw partij helpen wij de opdracht formuleren, leggen wij de feiten vooraf vast, wonen wij de vaststellingen bij en onderbouwen wij de opmerkingen op het voorverslag. Stellen beide partijen ons samen voor, dan kunnen wij ook als gezamenlijk expert optreden, maar nooit in een zaak waarin wij al voor één partij werkten,. Bij een belangenconflict nemen wij de opdracht niet aan; wat aan onze onafhankelijkheid kan doen twijfelen, melden wij vóór de start. Wij rekenen per uur, met een raming per fase.

Na het verslag begint vaak de discussie over herstel en kostenverdeling. Daar begeleiden wij als onderhandelaar naar een akkoord: zie bemiddeling. Komt het toch tot de rechter, lees dan het verloop van een gerechtelijke expertise.

De juridische beoordeling van uw situatie, ook de keuze tussen een minnelijk en een gerechtelijk traject, ligt bij uw advocaat.