Condensatie, opstijgend vocht of infiltratie: waar komt het vocht in uw woning vandaan?

Welke oorzaken van vocht in een woning zijn er?

TV 252 van Buildwise noemt als meest voorkomende oorzaken: bouwvocht, condensatie, hygroscopisch vocht van materialen, oplosbare zouten, regenwaterinfiltratie en opstijgend vocht. Ze geven vaak hetzelfde schadebeeld, treden dikwijls samen op en de schade kan ver van de bron verschijnen. Wie alleen naar de vlek kijkt, zit dus makkelijk naast de oorzaak.

Hoe herkent u condensatie en schimmel?

Condensatie ontstaat wanneer vochtige binnenlucht een oppervlak raakt dat kouder is dan haar dauwpunt. Het typische beeld is schimmel in hoeken, achter kasten, rond rolluikkasten en ter hoogte van koudebruggen, vooral tijdens het stookseizoen. Schimmel heeft geen druppels nodig: volgens TV 252 volstaat een langdurige relatieve vochtigheid van 70 % of meer tegen een koud oppervlak.

• Het rekenvoorbeeld. Lucht van 20 °C en 60 % relatieve vochtigheid heeft een dauwpunt van 12 °C (Buildwise Infofiche 5). Elk oppervlak dat kouder is, wordt nat.
• Drie knoppen. Oppervlaktetemperatuur, luchtvochtigheid en ventilatie. TV 153 stelt voor woningen een minimale temperatuurfactor van 0,70 voorop: ook op de koudste plek, zoals een koudebrug, moet het binnenoppervlak warm genoeg blijven om oppervlaktecondensatie bij normaal gebruik te beperken.
• Na renovatie. In een weinig geïsoleerde woning kan nieuwe isolerende beglazing zonder aangepaste ventilatie het condensatierisico van de ramen naar de muren verplaatsen; kieren dichten zonder ventilatiestrategie verhoogt dat risico nog (TV 252 §2.2.2).

Hoe herkent u opstijgend vocht?

Opstijgend vocht vormt een band onderaan muren die in contact staan met de grond, met een vochtgehalte dat afneemt naar boven toe. In metselwerk reikt het gemiddeld tot 0,5 à 1,5 meter (TV 252 §2.2.6). Het gaat vaak samen met zoutuitbloeiingen en verpoederende pleister, omdat het water zouten uit de bodem en uit de materialen zelf meevoert. Wordt de verdamping belemmerd, bijvoorbeeld door tegels, cementering of een voorzetwand, dan kan het vocht hoger dan 1,5 meter stijgen.

• Oude muren zonder horizontale waterkering zijn er gevoelig voor.
• Recente woningen krijgen het door een gebrekkig vochtscherm, een buitenpeil dat later boven het scherm is gebracht, of binnenpleister die tot onder het scherm doorloopt. In dat laatste geval blijft de band meestal beperkt tot twintig à dertig centimeter.
• Spatwater tegen de gevelvoet geeft volgens TV 252 bijna dezelfde symptomen. Lekkende ingewerkte leidingen zijn zeldzamer, maar horen in de lijst.

Wanneer gaat het om infiltratie?

Infiltratie volgt de regen: vlekken verschijnen tijdens of na hevige regenval, vaak op gevels naar het zuiden, westen en vooral zuidwesten, die volgens TV 252 het zwaarst belast worden. Bij spouwmuren ligt de oorzaak meestal bij de afvoer van het spouwwater, bij daken bij aansluitingen, goten en afvoeren.

Buildwise Infofiche 7 beschrijft de muurvoet: een doorlopend, trapsgewijs geplaatst membraan, minstens één open stootvoeg per strekkende meter tot op dat membraan, en een aanaarding of verharding die lager ligt dan die drainering.

Hoe lang mag bouwvocht in een nieuwe woning zitten?

Bouwvocht is water dat na de werken in de materialen achterblijft. TV 252 schat het voor een traditionele eengezinswoning op ongeveer 5.000 liter, en noemt het normaal dat men meerdere maanden wacht met afwerken tot metselwerk en ondergrond voldoende droog zijn. Anders dan de andere oorzaken heeft bouwvocht geen blijvende bron.

Welke symptomen wijzen op welke oorzaak?

Een herkenbaar verloop

Vochtplekken onderaan de muren worden na één meting met een elektrische vochtmeter toegeschreven aan infiltratie via de gevel. Maar dezelfde lage band op binnenmuren zonder gevelcontact past daar niet bij. Een binnenpleister die tot op de vloer doorloopt, kan het vochtscherm overbruggen en geeft dan typisch een band van twintig à dertig centimeter. Of dat de oorzaak is, blijkt pas uit stalen van voldoende massa, op meerdere hoogten en diepten.

Hoe had het vermeden kunnen worden?

Veel vochtproblemen ontstaan bij ontwerp en uitvoering. Bij condensatie en schimmel spelen daarnaast verwarming, ventilatie en de vochtproductie in de woning mee. Een vochtscherm dat niet overbrugd wordt, een correct peil van aanaarding en verharding, vrijgemaakte stootvoegen, voldoende droogtijd vóór het afwerken en ventilatie die meegaat met isolatie en nieuwe ramen voorkomen het grootste deel van wat wij later tegenkomen.

TV 252 waarschuwt: breng nooit een afwerking aan die de droging vertraagt op een muur met opstijgend vocht, zolang de oorzaak niet is aangepakt.

Wat kunt u zelf nagaan?

Noteer wanneer en waar het vocht verschijnt, onder welke omstandigheden, en leg de toestand vast voor er iets verandert. TV 252 noemt het gesprek over ligging, frequentie en omstandigheden van de schade de eerste stap van elke diagnose, nog vóór er gemeten wordt.

1. Houd een logboek bij met datum, weer en foto's met meetlat. Valt het samen met regen, koude of vochtig weer?
2. Plaats een eenvoudige logger voor temperatuur en luchtvochtigheid in de betrokken ruimte, enkele weken lang.
3. Kijk buiten. Ligt de verharding of de tuin hoger dan de onderkant van de gevel of de stootvoegen? Lopen goten en afvoeren over?
4. Kijk binnen. Loopt de pleister door tot op de vloer? Staan kasten tegen koude buitenmuren?
5. Herstel en schilder nog niet. Een afgekapte pleisterlaag is bewijs dat verdwijnt.

Wanneer helpt een expertise?

Zodra de oorzaak betwist is tussen u, de aannemer, de syndicus of een verzekeraar, en vóór er afgekapt, geïnjecteerd of herpleisterd wordt. Een vroege tegensprekelijke vaststelling legt metingen, stalen en foto's vast zoals de toestand was, zodat de discussie over feiten gaat en niet over interpretaties.

Wij meten met een carbidefles op stalen van voldoende massa, genomen op 5 tot 8 cm diepte, bepalen zouten en luchtvochtigheid, en bewaren een staal voor controle door de andere partij. Na herstel valt de oorzaak zelden nog te bewijzen.